Uniewinnienie oskarżonego a umorzenie postępowania



Wyrok uniewinniający oznacza, że sąd z różnych powodów odrzucił winę oskarżonego. Natomiast umorzenie postępowania nie ma nic wspólnego z rozważaniami sądu nad winą czy niewinnością oskarżonego. Umorzenie postępowania następuje bowiem z powodu braku przesłanek formalnych do ścigania - kiedy w ogóle nie można było wszcząć postępowania albo z powodu wystąpienia okoliczności, która czyni dalsze postępowanie niecelowym lub niedopuszczalnym w świetle przepisów procedury karnej.

Zgodnie z przepisami procedury karnej wyrok uniewinniający nie zawiera elementów charakterystycznych dla wyroku skazującego. Rozstrzygnięcie sądu, które prowadzi do uniewinnienia oskarżonego, ograniczone jest do stwierdzenia, że sąd uniewinnia oskarżonego od zarzucanych mu czynów. Wyrok uniewinniający decyduje o braku odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucany mu czyn. Sąd wydaje wyrok uniewinniający wówczas, gdy stwierdzi, że: czynu zabronionego w ogóle nie popełniono (brak przestępstwa), czyn nie zawiera ustawowych cech (znamion) czynu zabronionego (zgodnie z zasadą „nie ma przestępstwa bez ustawy”), brakuje dostatecznych dowodów popełnienia czynu przez oskarżonego albo inna osoba jest sprawcą czynu, który zarzuca się oskarżonemu. Ponadto wyrok uniewinniający zapada, gdy brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu oraz gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa (wyłączenie przestępczości czynu, tzw. kontratypy, np. działanie w obronie koniecznej), chyba że sprawca w chwili czynu był niepoczytalny. Wyrok uniewinniający powinien zawierać podstawę takiego rozstrzygnięcia (wyraźnie wskazaną w wyroku).

Przepisy procedury karnej wskazują także na tzw. ujemne przesłanki procesowe, których zaistnienie powoduje, iż niedopuszczalne jest postępowanie karne. Jeżeli przesłanki te ujawnią się dopiero w trakcie procesu, sąd ma obowiązek umorzyć postępowanie. A zatem, nie wszczyna się postępowania, zaś wszczęte umarza, gdy: społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze (wyłączenie karalności czynu), oskarżony zmarł, nastąpiło przedawnienie karalności, postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się, sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych, brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela, brak jest wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej albo gdy zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie. Sąd umarza wyrokiem postępowanie, jeżeli sprawca w chwili popełnienia czynu był niepoczytalny. Może on wówczas zastosować w stosunku do sprawcy środki zabezpieczające wskazane w przepisach karnych. Wyrok umarzający powinien zawierać opis czynu, jego kwalifikację prawną oraz podstawę umorzenia.

Ponadto w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego danych przemawiających za warunkowym umorzeniem postępowania, sąd warunkowo umarza postępowanie karne.  Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Warunkowe umorzenie postępowania stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą poniżej 3 lat pozbawienia wolności (wyjątkowo karą do 5 lat pozbawienia wolności).





Powiązane artykuły