Pokrzywdzony w procesie karnym



Pokrzywdzonym w procesie karnym może być osoba fizyczna, osoba prawna, jak i instytucja państwowa, społeczna czy samorządowa, choćby nie posiadała osobowości prawnej, której dobro zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone w skutek przestępstwa. Zasadą jest samodzielne działanie pokrzywdzonego w postępowaniu karnym. Jednakże w przypadku pokrzywdzonych nie będących osobą fizyczną czynności w ich imieniu wykonuje organ do tego uprawniony. Prawa małoletniego i osoby ubezwłasnowolnionej wykonuje ich przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której stała pieczą osoba ta się znajduje (np. małżonek, wstępny). Prawa te może wykonywać także prokurator, jeżeli brak jest osób najbliższych bądź ich nie ujawniono. W razie śmierci pokrzywdzonego prawa jego mogą być wykonywane przez najbliższych.

W sprawach ściganych na wniosek pokrzywdzonego, od osoby pokrzywdzonej zależy czy postępowanie zostanie wszczęte, jednakże zgodnie z zasadą legalizmu, większość przestępstw ścigana jest z urzędu. Po złożeniu przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie dalsza część postępowania toczy się już z urzędu. Natomiast w przypadku przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego (np. o zniesławienie) osoba pokrzywdzona może samodzielnie skierować prywatny akt oskarżenia do sądu.

Pokrzywdzony ma prawo do złożenia zażalenia na odmowę wszczęcia dochodzenia, na umorzenie danego postępowania, jak i na inne czynności, które naruszają jego prawa. Z samego faktu pokrzywdzenia jest uznawany za stronę postępowania przygotowawczego. Może zwrócić się do sądu z żądaniem przesłuchania świadka w trakcie postępowania przygotowawczego, jeśli zachodzi obawa, że świadek nie będzie mógł uczestniczyć w rozprawie. Pokrzywdzony może także zgłosić zarzuty co do treści podpisywanego przez niego protokołu, jak i żądać wydania odpisu protokołu.

Osoba pokrzywdzona posiada uprawnienie do złożenia aktu oskarżenia do sądu. Akt oskarżenia powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata. Aby stać się stroną procesową musi złożyć oświadczenie o zamiarze występowania w procesie karnym w charakterze oskarżyciela posiłkowego albo wnieść przeciwko pozwanemu powództwo cywilne.

W razie uzasadnionej obawy wystąpienia zagrożenia dla życia lub zdrowia pokrzywdzonego, poprzez możliwość użycia wobec niego przemocy lub groźby bezprawnej, może on zastrzec dane dotyczące miejsca jego zamieszkania wyłącznie do wiadomości sądu czy prokuratora. Pokrzywdzony ma obowiązek poinformowania organu procesowego o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania, jak i do stawienia się na każde wezwanie organu. Ponadto może być poddany oględzinom i badaniom, jeżeli karalność zależy od stanu jego zdrowia.

Po wniesieniu aktu oskarżenia pokrzywdzony ma prawo do uczestniczenia w posiedzeniach sądu, a niekiedy może być do tego zobowiązany przez sąd. W trakcie procesu karnego pokrzywdzony może zgłosić wniosek o nałożenie na oskarżonego obowiązku naprawienia szkody. Posiada także uprawnienie do uczestniczenia w rozprawie i pozostawania na sali sądowej nawet jeśli ma występować w roli świadka. Wtedy to przesłuchiwany jest w pierwszej kolejności. Pokrzywdzony ma prawo do zadawania pytań świadkom, wnoszenia wniosków dowodowych czy środków odwoławczych. Podczas rozprawy może korzystać z pomocy pełnomocnika, którym może być adwokat lub radca prawny. Udział pełnomocnika nie wyłącza możliwości osobistego działania w sprawie. Osobie pokrzywdzonej może również zostać przyznany adwokat z urzędu.





Powiązane artykuły