Kontrakty terminowe (forward i futures)



Kontrakt terminowy jest jednym z instrumentów pochodnych, czyli takich które powiązane są z jakimś instrumentem bazowym (np. akcjami, walutami). Szczegółowa charakterystyka instrumentów pochodnych opisana jest oddzielnie. Sam kontrakt terminowy jest umową między dwiema stronami (najczęściej inwestorami), której przedmiotem jest transakcja kupna – sprzedaży określonej liczy instrumentu bazowego. Trzy najważniejsze postanowienia takiej umowy to ustalenie ilości transferowanego instrumentu, określenie ceny za taką transakcję (tzw. cena dostawy albo cena kontraktu) oraz dokładnej daty, w jakiej kontrakt ma być wykonany (tzw. termin wygaśnięcia kontraktu, termin dostawy). Stronami takiego kontraktu są kupujący kontrakt, o którym mówi się, że zajmuje pozycję długą w tym kontrakcie oraz sprzedający kontrakt, o którym mówi się, że zajmuje pozycję krótką.

W praktyce występują głównie dwa rodzaje kontraktów terminowych, zwane kontraktami terminowymi forward oraz kontraktami terminowymi futures. Pierwszy rodzaj kontraktów charakteryzuje się tym, że występują one poza giełdą, a jedną ze stron jest zazwyczaj bank. Rozliczenie takiego kontraktu dokonywane jest w terminie realizacji, a jego cena może podlegać negocjacji. Stosuje się je najczęściej w celu zabezpieczenia przed ryzykiem zmiany wartości instrumentu bazowego. Nie występuje tutaj standaryzacja kontraktów, a więc wszystkie warunki mogą podlegać indywidualnym negocjacjom. Natomiast kontrakt terminowy futures występuje na giełdzie, gdzie jedna ze stron składa zlecenie kupna, a druga zlecenie sprzedaży. Strony ustalają cenę, a pozostałe warunki, takie jak ilość instrumentu bazowego oraz termin realizacji ustala giełda. Kontrakty futures są bardziej standaryzowane niż kontrakty forward – w obrocie występują kontrakty z identyczną specyfikacją, czyli opiewające na taką samą kwotę, taką samą ilość instrumentu bazowego oraz taki sam termin wygaśnięcia kontraktu. Kupujący i sprzedający mogą czekać aż do terminu wygaśnięcia lub zamknąć pozycję przed tym terminem (czyli dokonać transakcji odwrotnej).

Ciekawą konstrukcję mają również kontrakty na indeksy giełdowe. Tutaj występuje rozliczenie pieniężne, które polega na tym, że jedna ze stron płaci drugiej określoną kwotę wynikającą z różnicy wartości indeksu (np. WIG20) przewidzianej w kontrakcie a jego aktualną wartością rynkową. Na Giełdzie Papierów Wartościowych prócz kontraktów na indeks WIG20 notowane są również kontrakty na indeks MIDWIG (który odzwierciedla stan koniunktury średnich spółek giełdowych), kontrakty na kurs dolara, na kurs euro oraz na akcje spółek. Kurs kontraktu terminowego podawany jest w punktach. Cenę kontraktu ustala się mnożąc liczbę punktów przez 10 złotych.

Kontrakty występują w obrocie w tzw. seriach, czyli grupach kontraktów, które mają taki sam termin wykonania. Występują serie marcowe, czerwcowe, wrześniowe i grudniowe. Termin realizacji wypada w trzeci piątek każdego z wymienionych w zdaniu poprzednim miesięcy. Możliwość zysku jest przy kontraktach terminowych znacznie wyższa niż w przypadku kupna akcji. Odpowiednio ryzyko straty jest proporcjonalnie wyższe niż inwestycja w akcje. Jest to rezultatem tzw. efektu dźwigni, gdyż kwotę jaką trzeba zainwestować w kontrakt terminowy stanowi depozyt zabezpieczający w wysokości ok. 10%, a więc tylko część kwoty jaka jest potrzebna do dokonania transakcji. Szczegółowe wysokości wartości depozytów ustala Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych.





Powiązane artykuły

Pokaż więcej